زمين شناسی ايران

   روانگرایی   

در مناطق مستعد روانگرائي، حتی زلزله هايي با شدت متوسط خسارتهای زيادي را به ساختمان ها و پلها و ساير ابنيه فني وارد مي سازد. در اينگونه مناطق معمولاً تنش های زلزله در مناطق با ساختار خاک دانه ای (ماسه و سيلت) اشباع، موجب بالا رفتن فشار آب منفذی و در نتيجه کاهش و از دست رفتن کامل مقاومت خاک ميگردد و در نتيجه خاک حالت روان به خود ميگيرد. اين پديده موجب نشست های متقارن و يا نامتقارن و چرخش سازه ها و بنا ها حول محور ثقل آنها ميگردد. تحقيقات نشان ميدهد که رخداد اين پديده مستلزم وجود شرايط زمينه ساز محيطي است که در صورت عدم وجود اين شرايط، امکان رخداد آن بعيد به نظر مي رسد. شرايط محيطي مذکور را ميتوان تحت سه عنوان ويژگي های خاک، وجود محيط اشباع و لرزه خيزی منطقه در نظر گرفت. بطور مسلم اولين قدم در مبارزه با اين بليه طبيعي و جلوگيري از اثرهای زيانبار آن شناسايي و تهيه نقشه مناطق مستعد رخداد اين پديده است که موجب مي شود قبل از اجرای طرح های عمراني، پيش بيني های لازم را برای پايداری سازه ها بعمل آورد.

عکس زير تاثيرات روانگرايی را در زمين لرزه هوکايدو ۲۰۰۳ در ژاپن نشان می دهد

منبع: کمک پناه- علی. فرج زاده - منوچهر. (۱۳۷۲) کلان پهنه بندی قابليت و احتمال روانگرائي ايران- دومين کنفرانس بين المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله

نظرات

لینک

جمعه، 30 آذر، 1386 - علی ساکت-مهتاب فهيمی

   مقدمه ای در مورد تهيه نقشه های زمين شناسی   

براي تهيه نقشه هاي زمين شناسي احتياج به دو نقشه پايه وجود دارد

۱- نقشه عكس هوايي منطقه

۲- نقشه توپوگرافي منطقه

پس از تلفيق اين دونقشه با هم و برداشت عوارض مشخص و جنس هاي متفاوت از روي داده هاي عكس هاي هوايي نوبت انطباق اين داده ها با داده هاي سر زمين يعني برداشت داده هاي صحرايي است.

در هنگام برداشت صحرايي به موارد زير بايد توجه خاص داشت:

۱- برداشت دقيق شيب و امتداد لايه هاي رخنمون پيدا كرده (جهت رسم مقطع زمين شناسي زير سطحي

۲- برداشت داده هاي مربوط به گسل ها و درزه ها بسته به مقياس نقشه زمين شناسي

۳- نمونه برداري سنگي بسته به مقياس تهيه نقشه

۴- برداشت تغييرات حوزه هاي رسوبي و آبرفت و جنس آبرفت ها

۵- مشخص كردن مسير آبراهه ها و حركت مخروط افكنه ها روي نقشه

نظرات

لینک

چهارشنبه، 30 آبان، 1386 - علی ساکت-مهتاب فهيمی

   كاربرد عمليات ژئوالكتريك در پروژه هاي زمين شناسي و مهندسي   

عمليات ژئوالكتريك:

اين عمليات از جمله عمليات هاي صحرايي ژئوفيزيكي است كه بر اساس انتقال جريان الكتريكي به داخل زمين و اختلاف پتانسيل ايجاد شده بين دو نقطه براي بدست آوردن مقاومت ويژه عمق هاي مختلف زمين طراحي شده است. اين عمليات بر اساس استانداردي كه مربوط به مقاومت  جنس هاي مختلف خاك و سنگ و همچنين دانسته هاي كه در مورد مقاومت الكتريكي موادي مثل آب، فلزات،‌ حفرات و ... ارائه شده است به اكتشاف زير زميني مي پردازد حداكثر عمق شناسايي در اين روش 500 متر مي باشد كه البته در 250 متر سطحي دقت بالاتري را نشان مي دهد. بسته به كاربردهاي متفاوت روش هاي مختلفي از عمليات ژئوالكتريك انجام مي شود.

از جمله كاربردهاي آن مي توان به موارد زير اشاره كرد:

۱- اكتشاف سفره هاي آب زير زميني جهت احداث چاه آب براي زمين هاي كشاورزي،‌ كارخانه ها، كارگاه ها و شهرك هاي صنعتي

۲- اكتشاف منابع مختلف معدني به خصوص منابع فلزي و منابع غير فلزي مثل سنگ نمك،‌ رس، باريت و....

۳- كاربرد در اكتشافات باستان شناسي

۴- شناسايي مسير آب هاي زير زميني

۵- كاربرد در شناسايي ساختارهاي زمين شناسي مثل گسل ها(امتداد و شيب)، چين خوردگي ها، ناپيوستگي ها و... جهت احداث سازه هاي بزرگ از قبيل تونل ها،‌ سد ها، جاده ها و ...

۶- مطالعه مسير هاي گذر آب و شناسايي سستي و سختي ديواره ها و كف در تونل و مترو

۷- عملياتي مناسب قبل از حفاري هاي ژئوتكنيك براي شناسايي كلي و جزئي منطقه و ساختگاه مورد مطالعه و موثر براي كاهش متراژ حفاري پيش بيني شده و در نهايت كاهش هزينه پروژه

۸- تعيين ميزان خورندگي محل انتقال لوله هاي گاز و نفت در زير زمين

۹- تعيين ميزان مقاومت الكتريكي زمين احداث پست هاي برق

۱۰- تعيين محل قنات هاي قديمي

۱۱- تعيين شوري، شيريني و نوع املاح موجود در آب

۱۲- تعيين سطح لغزش در مناطق داراي پتانسيل زمين لغزش

۱۳- تعيين ميزان تخلخل سنگ زير سطحي و ميزان نشست

۱۴- تعيين محل غارهاي كارستي و حفرات موجود در زير زمين

۱۵- ارائه شكل هندسي آبخوان

۱۶- شناسايي مناطق سست و سخت زير سطح زمين جهت تعيين ساختگاه سازه ها

۱۷- شناسايي مناطق آلوده مثلا آلودگي هاي نفتي و گازي زير زميني در اثر تركيدن لوله هاي گاز و نفت و شناسايي محل تركيدن لوله ها جهت ترميم.

۱۸- تعيين محل مناسب جهت احداث پل و  كارگذاشتن پايه ها

۱۹- تعيين سستي ساختگاه سازه ها و شناسايي ضعيفترين قسمت بستر سازه ها براي تمركز عمليات ژئوتكنيك در آن قسمت و كاهش عمليات ژئوتكنيك در قسمت هاي ديگر ساختگاه

۲۹-  شناسايي شكاف ها و محل هاي گذر آب ايجاد شده در بدنه سدهاي خاكي و بتني

۲۱- شناسايي مناطق سست و سخت مسير تونل هاي پيش بيني شده جهت عبور جاده از مناطق سنگي در حين حفاري با دستگاه TBM‌ و دستگاه هاي مشابه براي كاهش هزينه حفاري و بالا بردن سرعت آن

در ضمن براي ارائه خدمات و انجام پروژه هاي  ژئوالكتريك و حتي پروژه هاي ژئوفيزيكي ديگر از طريق اين وبلاگ با ما تماس بگيريد.

   محيط هاي رسوبي و رخساره ها   

محيطهاي رسوبي را كه مبناي ژئومورفولوژيكي دارند به سه دسته تقسيم مي كنند:

 ۱- محيطهاي دريايي كه در محيطهاي آبي شكل گرفته و بر مبناي عمق تقسيم بندي مي شوند: منطقه ساحلي، آبهاي كم ژرف، ژرف و پر ژرف.
۲- محيطهاي غير دريايي كه در خشكي شكل مي گيرند و شامل رسوبات كوهپايه اي، دشت سيلابي، بياباني، درياچه اي و يخچالي است.
۳- محيطهاي مختلط در بين خشكي و دريا بوجود مي آيند و شامل محيطهاي كرانه اي، كولابي، حاشيه اي، دلتا و خلج دهانه اي است.
هر محيطي داراي رخساره خاصي مي باشد. به طور كلي رخساره ها را به دو دسته تقسيم مي كنند:
۱- قاره اي كه شامل يخچالي، آبرفتي، درياچه اي، بادي و كولابي مي شود 
۲- دريايي كه به دليل گسترش در ادوار گذشته زمين شناسي اهميت خاصي داشته و فراواني فسيل نيز در آن هست. شامل رخساره هاي ساحلي، منطقه عميق و نيمه عميق مي باشد.

   زمين شناسی زيست محيطی   

این بار براتون در مورد یکی از گرایش های مهم و کاربردی زمین شناسی یعنی زمین شناسی محیط زیست نوشتیم.

زمین شناسی، علم مطالعه زمین است و از آنجاییکه زمین یک محیط فیزیکی را برای زیستن انسان فراهم می کند این علم را می توان به عنوان یک علم زیست محیطی مورد بررسی قرار داد. با این حال واژه " زمین شناسی زیست محیطی" معمولا به آن بخش از زمین شناسی که در زمینه فعالیت های انسان است و رابطه مستقیم زمین و محیط زیست و فعالیت های انسان را در برمی گیرد محدود است. به طور کلی، این علم درباره کاربرد اصول زمین شناسی در پدیده ها و مسائل ایجاد شده در اثر زیست انسان و استفاده از محیط است. زمین شناسی زیست محیطی نه تنها در مورد آثار عوامل گوناگون بر روی محیط بحث می کند، بلکه به آثار فرایندهای زمین شناسی می پردازد. در این علم چگونگی تاثیر فرایندهای زمین شناسی نظیر آتشفشان ها، زمین لرزه ها و غیره و همچنین فعالیت هایی نظیر ایجاد آلودگی و مسائل مربوط به آن مورد بررسی قرار می گیرد. یکی از دلایل مطالعه مبحث زمین شناسی زیست محیطی صرفا کنجکاوی در مورد نحوه عملکرد فرایندهای زمین شناسی است و اینکه فرایندهای طبیعی چرا و چگونه چنین عملکردهایی دارند. بشر به طور روزافزون با مسائل محیطی روبرو می شود و در چنین موقعیتی، مشکلات باید مورد بررسی قرار گیرد و به نحوی تمهیداتی برای آنها فراهم گردد.

   مقدمه ای بر تاریخ زمین   

"معماي سن زمين، منشا کره زمين و تکوين کوه ها و دريا ها و تاريخ حيات و بالاخره انسان از زمان هاي بسيار دور فکر آدمي را به خود مشغول داشته است. هندي ها اولين ملتي بودند که درباره سن زمين, عدد بکار بردند و خلقت زمين را به ۱۹۷۲۹۴۷۱۰۱ سال قبل از ميلاد مسيح نسبت داده اند درباره منشاء انسان مي توان به نظريه آناکسيمندر، فيلسوف يوناني اشاره کرد. وي با مطالعه مهره داران ادعا نمود که منشا اصلي انسان ماهي بوده است. از آنجا که وي مسافرت هايي به مصر و بابل کرده بود برخي از مورخين اين موضوع را مورد بحث قرار داده بودند که آيا نظريه او درباره تکامل انسان از ماهي، نتيجه تفکر خود او بوده يا اينکه اين نظريه را از دانشمندان مصر اقتباس نموده است. در مورد منشا کوه ها نيز در همان دوران يونان باستان محققاني چون زانتوس و گزنفون که هر دو در ۵۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح زندگي مي کردند بر اساس وجود صدف هاي دريايي در کوه ها اعتقاد داشتند که زماني اين کوه ها در زير آب بوده اند. در مقابل محققاني چون تئوفراستوس وجود فسيل هاي ماهي در تپه ها را حاصل دو فرايند مي دانستند. به نظر آنها فسيل ها يا از تخم ماهي هايي که در رسوبات باقي مانده بودند بوجود آمده بودند يا ازدريا ها و رودها داخل شکاف هاي زمين شده بودند"^۱.

البته نظر شخصی ما (نويسندگان اين وبلاگ) اينه که اون دانشمندانی که فکر می کردن منشا انسان از ماهيه به همچين جانوری برخورد کرده بودند.  لازم به ذکره که علم نوين زمين شناسي بيشتر اين نظريه ها را رد کرده است.

عکس زير مربوط به جانوری به اسم "ماهی انسان نما"ست که نمونه ای از اون در سالهای اخير در يک غار در ايتاليا مشاهده شده است.

منبع این عکس، سایت زیر می باشد و در توضیح این عکس نام این جانور Human Fish معرفی شده است:

http://www.ukom.gov.si/sydney2000/eng/slovenia/beauties/human-fish.html

منبع نوشتاری:

۱- مغفوري مقدم، ايرج، اصول چينه شناسي، ۱۳۸۰، انتشارات فرهنگ زبان

علی ساکت - مهتاب فهیمی 

   فسیل شناسی مهره داران   

در اين وبلاگ در نظر دارم که بعد از توضيح مقدماتي درباره علم فسيل شناسي شما را با بخش های مختلف آن آشنا کنم به همين منظور در اين مرحله کمی شما را با اصول فسيل شناسي مهره داران (vertebrate paleontology) آشنا کنم.

به طور کلی تمامي مهره داران دارای ستون فقرات، نوعی ماهيچه و استخوان مي باشند.

منشا مهره داران: برای اولين بار با مطالعاتي که بر روی رسوبات کامبرين ميانی در کانادا صورت گرفت آثار فسيلی يافت شد که از نظر ظاهری شباهت به ماهی يا مار ماهي ها داشت. در اين نمونه فسيلی اثری تيره رنگ مشاهده شد که آن را معادل طناب عصبی در نظر گرفتند و نوعی ماهيچه که خاص مهره داران است تحت عنوان ماهيچه ماتيومز در اين نمونه يافت شد اما استخوانی در اين نمونه يافت نشد. اين نمونه 50 ميلي متر طول داشت و آن را Pikaia ناميدند.

روش يافتن فسيل مهره داران و نگه داری و مطالعه آنها:

 در ابتدا بر اساس نوع فسيلي که مي خواهيم مطالعه کنيم منطقه و رسوبات مورد نظر را مشخص مي کنيم. مثلا اگر فردی بخواهد دايناسور ها را مطالعه کند بايد از نظر سنی در رسوبات ژوراسيک و به طور کلی مزوزوئيک مطالعات خود را انجام دهد. سپس بايد منطقه مورد مطالعه را با دقت مورد مطالعه قرار داد و از هر اثری (مانند خرده های استخوان فسيل شده که نسبت به استخوان های امروزی بدليل رسوب املاح در منافذ آنها سنگين تر هستند) برای يافتن فسيل ها استفاده کرد. سپس بعد از يافتن نمونه اصلی به منظور خارج کردن نمونه از بين رسوبات بايد زير آن را تا جايي که مي توان خالی کرد و سطح آنها را با کنف پوشاند سپس کنف را توسط يک پوشش گچی اندود ميکنند  در مطالعه فسيل مهره داران به خصوص دايناسور ها معمولا در تمام مدتی که مشغول بيرون آوردن فسيل هستند، فيلم برداری ميکنند تا نظم و ترتيب قرار گيري قطعات فسيل مشخص شود. مرحله بعدی حفظ نمونه ميباشد ممکن است در آزمايشگاه نمونه آسيب ببيند برای جلوگيري از آسيب ديدن نمونه روی آن را با چسب ميپوشانند و قالب نمونه را تهيه ميکنند و نمونه اصلي را در مکاني ديگر حفظ ميکنند. ممکن است که نمونه کامل از يک دايناسور وجود نداشته باشد در اين موارد بخش های خالی را طرح ريزي کرده و خودشان ميسازند.

                                              دو قالب جمجمه متعلق به دايناسورها

   مبانی فسيل شناسی   

ياداشت قبلی با توجه به نظرات دوستان خيلي تخصصي بود برای همين تصميم گرفتم از اين به بعد بحث ها را ابتدا مقدماتي تر ادامه بدهم.

فسيل شناسي

اين علم بخشي از زمين شناسي است که به مطالعه آثار و بقاياي موجودات زنده که در زمان های گذشته (ميليون ها سال پيش ) ميزيسته اند، ميپردازد. فسيل شناسي شامل بخش های فسيل های جانوری اعم از ماکروفسيل (که با چشم غير مسلح ميتوان آنها  را شناسايي کرد) و ميکروفسيل (که برای شناسايي آنها به ميکروسکوپ نياز ميباشد)، فسيل های گياهی (ماکروفسيل و ميکروفسيل) ميباشد. اما ماکروفسيل های جانوری خود شامل دو مبحث فسيل شناسي مهره داران و فسيل شناسي بي مهرگان ميباشد.

در اين وبلاگ دوست دارم که شما دوستان را با مباحث مختلف فسيل شناسي آشنا کنم البته بايد خدمتتان عرض کنم که من خودم به نوعی فسيل شناس هستم (گرايش پالينولوژي که تقريبا بخشي از ميکروفسيل شناسي گياهي می باشد.)

دوست دارم اگر سوالي در مورد فسيل شناسي داشتيد در بخش نظرات بگذاريد حتما به آنها پاسخ خواهم داد.

نمونه ای از فسيل سفالوپودا از بی مهرگان

   پالينولوژی   

پالينولوژي بخشي از پالئونتولوژي يا ديرينه است که شامل گروهي از فسيل ها بوده که ويژگي های منحصر به فردی دارند و شامل 13 تا 14 گروه متفاوت هستند . از مهمترين آنها spore  ها و pollen ها بوده که اجزای توليد مثل گياهان (گرده های گياهی )می باشند. 

گروه ديگر تحت عنوان آکريتارک ها (acritarch) با قرابت نا مشخص هستند اما تصور بر اين است که بخشي از چرخه زندگي جلبک ها را به ما نشان ميدهند.

کيتينوزوآها (chitinozoa) که مربوط به جانوران ميباشند اما بعد از زمان دونين به طور کلي منقرض شدند و گسترش آنها از کامبرين تا دونين بوده است.

گروه ديگر تحت عنوان داينوفلاژله ها (dinoflagellate) گروهي هستند که امروزه نمونه هايي از آنها وجود دارند و بخشي از چرخه زندگي جلبک های قهوه ای هستند.

اسکولکودونت ها (scolecodont) نيز گروه ديگر هستند که آنها را به قطعات آرواره کرم های حلقوی نسبت ميدهند.

از گروه های ديگر پوسته داخلي فرامينيفر ها (روزن داران) ميباشند.

هم چنين اسپور هايي که توسط قارچ ها توليد ميشوند نيز جز پالينومورف ها هستند.

پالينومورف ها شامل ميکروفسيل هايي مي شوند که در برابر اسيد مقاوم هستند (Acid resistant microfossils) .زيرا ما در تهيه نمونه های مربوط به پالينولوژي از اسيد هايي مانند اسيد کلريدريک و اسيد هيدروفلوئوريدريک و ساير اسيد ها استفاده ميکنيم تا بتوانيم مواد در بر گيرنده پالينومورف ها را حل کنيم. آنچه که باقي مي ماند  مواد آلي مي باشد که در برابر اسيد مقاوم هستند که اين مساله به جنس ديواره پالينومورف ها بر ميگردد. در حقيقت مقاومت ديواره پالينومورف ها در برابر اسيد های مختلف پايه علم پالينولوژي مي باشد. از نظر اندازه معمولا پالينومورف ها بين 5 تا 500 ميکرون را شامل ميشوند گاهي اوقات به صورت استثنايي ممکن است پالينومورف هايي ديده شوند که اندازه آنها تا 3000 ميکرون يا 3 ميلي متر هم برسد.

در روزهای بعد در مورد علم پالينولوژی بيشتر خواهم نوشت.

در زير نمونه هايی از اسپورها آمده است:

مهتاب فهيمي

   زمين شناسي   

سلام به دوستان عزیز

این وبلاگ متعلق به من(علی) و رئیس بزرگ است.

در این وبلاگ تلاش ما بر این است که دوستان عزیز را با جلوه های زمین شناسی مخصوصا زمین شناسی ایران آشنا کنیم.

همچنین برخی از سخنان بزرگان و مطالب جالب در این وبلاگ قرار داده خواهد شد و مشتاقانه منتظر نظرات و راهنمایی های شما دوستان هستیم.

خیلی نامردید اگه بخونید و نظر ندید